تصمیم گیری درست چیست؟ آموزش مرحله به مرحله و نکات کلیدی برای انتخاب بهتر
بتن آنلاین: ما هر روز ده ها تصمیم می گیریم؛ از انتخاب یک خبر برای خواندن و خرید یک کالا گرفته تا انتخاب رشته، شغل، دوست، محل زندگی یا واکنش به یک موقعیت حساس. برخی انتخاب ها تنها چند ثانیه زمان می برند و بعضی دیگر می توانند مسیر سالهای آینده زندگی را تغییر دهند.
به گزارش بتن آنلاین به نقل از خبر آنلاین تصمیم گیری درست به مفهوم پیدا کردن پاسخی کاملا بی نقص نیست. در خیلی از موقعیت ها اطلاعات کامل در اختیار نداریم، آینده قابل پیش بینی نیست و احساسات نیز بر قضاوت ما اثر می گذارند.
پژوهش های روان شناسی نشان داده است قضاوت انسان هم از فرایندهای سریع و شهودی تاثیر می گیرد و هم از فرایندهای آهسته تر و سنجیده تر. همینطور میانبرهای ذهنی و سوگیری های شناختی می توانند مسیر انتخاب ما را تغییر دهند.
بنابراین، سؤال اصلی این نیست که «چطور همیشه تصمیم درست بگیریم؟»؛ بلکه باید پرسید: چگونه احتمال گرفتن یک تصمیم خوب را بیشتر کنیم؟
تصمیم گیری درست یعنی چه؟
صمیم گیری درست فرایندی است که در آن فرد:
هدف خودرا مشخص می کند؛ اطلاعات مرتبط را جمع آوری و ارزیابی می کند؛ انتخابهای قابل اجرا را می سنجد؛ پیامدها، ارزش ها و شرایط موجود را درنظر می گیرد؛ و سرانجام، گزینه مناسب تر را انتخاب می کند.
در تصمیم های حقیقی معمولا پاسخ قطعی وجود ندارد. بنابراین، تصمیم خوب الزاماً تصمیمی نیست که در آینده حتما به بهترین نتیجه برسد؛ بلکه تصمیمی است که در زمان انتخاب، با اطلاعات قابل اتکا و بررسی منطقی انتخابهای مهم گرفته شده باشد.
گام اول؛ مساله را دقیق تعریف کنید
سیاری از تصمیم های ضعیف از تعریف نادرست مساله شروع می شوند.
به جای این که بگوییم «نمی دانم چه کار کنم»، مساله را به یک پرسش روشن تبدیل نماییم. به عنوان نمونه، بجای جمله «از شغلم راضی نیستم»، میتوان پرسید:
آیا باید شغل فعلی را حفظ کنم، برای تغییر موقعیت شغلی اقدام کنم یا مهارت جدیدی یاد بگیرم؟
تعریف دقیق مسئله، دامنه انتخاب ها را روشن می کند و مانع می شود انرژی خودرا صرف پاسخ دادن به یک پرسش مبهم نماییم.
گام دوم؛ هدف تصمیم را مشخص کنید
بل از مقایسه گزینه ها، باید بدانیم مقرر است با تصمیم خود به چه چیزی برسیم.
برای نمونه، اگر قصد خرید لپ تاپ دارید، هدف شما امکان دارد «پیدا کردن بهترین کارآمدی برای نویسندگی و کارهای روزمره با بودجه مشخص» باشد، نه صرفا خرید بهترین لپ تاپ موجود در بازار.
وقتی هدف روشن باشد، معیارهای مقایسه نیز دقیق تر می شوند.
گام سوم؛ اطلاعات جمع کنید، اما گرفتار اطلاعات اضافی نشوید
طلاعات برای تصمیم گیری لازمست، اما زیادبودن اطلاعات لزوماً به مفهوم بهترشدن تصمیم نیست. مهم این است که اطلاعات:
در رابطه با مساله باشند؛ از منابع معتبر به دست آمده باشند؛ قابل بررسی و مقایسه باشند؛ و دیدگاه های موافق و مخالف را دربر بگیرند.
در ارزیابی اطلاعات باید به منبع، شواهد، میزان اطمینان از ادعاها و نظرهای مخالف توجه کرد.
یک پرسش ساده می تواند در این مرحله کمک کننده باشد:
آیا این اطلاعات واقعا می تواند نتیجه تصمیم من را تغییر دهد یا فقط حجم اطلاعات را بیشتر می کند؟
گام چهارم؛ گزینه ها را روی کاغذ بیاورید
قتی فقط به یک گزینه فکر می نماییم، امکان دارد تصور نماییم همان گزینه تنها راه موجود است. لیست کردن گزینه ها، حتی انتخابهای ناقص، دامنه انتخاب را گسترده تر می کند.
برای تصمیم های مهم میتوان جدولی ساده ساخت و برای هر گزینه، موارد زیر را نوشت:
مزایا؛ معایب؛ هزینه ها؛ ریسک ها؛ دستاوردهای احتمالی؛ و میزان هماهنگی با هدف اصلی.
البته نباید فقط تعداد مزایا و معایب را شمرد. اهمیت هر مورد نیز باید درنظر گرفته شود؛ برای اینکه یک عیب مهم امکان دارد از چند مزیت کوچک اثر بیشتری داشته باشد.
گام پنجم؛ دستاوردهای کوتاه مدت و طولانی مدت را جدا کنید
عضی انتخاب ها در کوتاه مدت جذاب اند، اما در طولانی مدت هزینه ایجاد می کنند. در مقابل، برخی تصمیم ها در ابتدا دشوار به نظر می رسند، اما در آینده نتیجه بهتری دارند.
برای هر گزینه، دو پرسش زیر را مطرح کنید:
اگر این کار را انجام دهم، احیانا در یک هفته یا یک ماه چه اتفاقی می افتد؟ اگر همین انتخاب را چند ماه یا چند سال ادامه دهم، چه پیامدهایی امکان دارد داشته باشد؟
این روش کمک می نماید جذابیت لحظه ای را با ارزش طولانی مدت اشتباه نگیریم.
گام ششم؛ احساسات را نادیده نگیرید، اما تصمیم را به آنها نسپارید
احساسات دشمن تصمیم گیری نیستند. ترس، علاقه، خشم، هیجان و اضطراب می توانند اطلاعات مهمی درباره ی نگرانی ها و اولویت های ما ارائه نمایند.
مشکل زمانی ایجاد می شود که یک هیجان شدید فرصت بررسی شواهد و پیامدها را از بین ببرد. در تصمیم هایی که با خشم، ترس یا هیجان زیادی همراه هستند، اگر مساله فوری و حیاتی نیست، کمی فاصله زمانی می تواند مفید باشد.
پرسش هایی مانند این موارد نیز کمک کننده اند:
حالا دقیقاً از چه چیزی می ترسم؟ آیا این احساس برمبنای حقیقت است یا پیش بینی ذهنی؟ اگر آرام تر بودم، همین تصمیم را می گرفتم؟ گام هفتم؛ مراقب سوگیری های ذهنی باشید
ذهن انسان برای پردازش سریع اطلاعات از میانبرهای شناختی استفاده می نماید. این میانبرها همیشه منفی نیستند، اما در تعدادی شرایط می توانند قضاوت را منحرف کنند.
چند سوگیری مهم عبارت اند از:
سوگیری تأییدی
تمایل به جست وجوی اطلاعاتی که باور قبلی ما را تأیید می کند و نادیده گرفتن شواهد مخالف.
اثر در دسترس بودن
قضاوت درباره ی احتمال یک اتفاق برمبنای این که نمونه های مشابه چقدر راحت به ذهن می آیند. به عنوان نمونه، امکان دارد بعد از شنیدن چند خبر درباره ی یک حادثه، امکان رخداد آنرا بیش از حد حقیقی تصور نماییم.
اعتمادبه نفس بیش از اندازه
بیش برآوردکردن دقت قضاوت یا توانایی خود و کم اهمیت دانستن احتمال خطا.
اثر چارچوب بندی
تغییر ارزیابی یک گزینه برمبنای نحوه عرضه اطلاعات، حتی زمانیکه محتوای اصلی تغییر نکرده است.
شناخت این سوگیری ها به مفهوم حذف کامل آنها نیست؛ هدف این است که احتمال اثرگذاری آنها بر تصمیم کم شود.
گام هشتم؛ هم از انتخاب خود دفاع کنید و هم مقابل آن استدلال کنید
برای ممانعت از تصمیم گیری یک طرفه، دو نقش متفاوت را هم زمان بازی کنید.
ابتدا بنویسید:
چرا این گزینه بهترین انتخاب است؟
سپس از خود بپرسید:
اگر این گزینه اشتباه باشد، چه چیزی امکان دارد از قلم افتاده باشد؟
این روش کمک می نماید فقط بدنبال شواهد تأییدکننده نباشیم و اطلاعات مخالف را نیز جدی بگیریم.
گام نهم؛ تصمیم های برگشت پذیر را بیش از اندازه بزرگ نکنید
همه تصمیم ها ارزش و ریسک یکسانی ندارند. برخی انتخاب ها برگشت پذیرند؛ مانند امتحان کردن یک کلاس، تغییر برنامه روزانه یا خرید محصولی که امکان مرجوع کردن آن وجود دارد.
برخی دیگر، مانند انتخاب رشته تحصیلی یا پذیرفتن یک تعهد بلندمدت، هزینه تغییر بیشتری دارند.
هرچه تصمیم برگشت پذیرتر و کم هزینه تر باشد، میتوان سریع تر عمل کرد و بعد برمبنای تجربه آنرا اصلاح کرد. در مقابل، تصمیم های پرهزینه و دشوار برای برگشت به بررسی بیشتری نیاز دارند.
گام دهم؛ برای تصمیم گیری مهلت تعیین کنید
دو خطای رایج در تصمیم گیری عبارت اند از: تصمیم عجولانه و تعلل لایتناهی.
برای تصمیم های مهم، یک مهلت مشخص تعیین کنید. برای مثال:
تا سه روز آینده اطلاعات لازم را جمع آوری می کنم و سپس تصمیم می گیرم.
تعیین مهلت موجب می شود مرحله بررسی از مرحله انتخاب جدا شود و ذهن در چرخه لایتناهی مقایسه باقی نماند.
پنج نکته کلیدی برای تصمیم گیری بهتر
۱. مساله را دقیق تعریف کنید، نه این که فقط درباره ی احساس خود نسبت به آن صحبت کنید.
۲. میان حقیقت و برداشت شخصی تفاوت بگذارید و بپرسید کدام بخش اطلاعات قابل بررسی است.
۳. حداقل یک گزینه مخالف انتخاب مورد علاقه خود پیدا کنید و آنرا جدی بررسی کنید.
۴. دستاوردهای کوتاه مدت و طولانی مدت را جداگانه بنویسید.
۵. بعد از تصمیم، نتیجه را ارزیابی کنید؛ نه فقط برای سرزنش خود، بلکه برای یادگیری و تصمیم های بهتر در آینده.
یک مثال کاربردی؛ از سردرگمی تا انتخاب
فرض کنید فردی یک پیشنهاد شغلی جدید دریافت کرده است. حقوق شغل جدید بیشتر است، اما مسیر رفت وآمد طولانی تر و محیط کار برای او ناشناخته است.
او می تواند این مراحل را طی کند:
تعریف مسئله: آیا افزایش درآمد، ارزش تغییر محیط کار و افزایش زمان رفت وآمد را دارد؟ تعیین معیارها: درآمد، مسیر رفت وآمد، امنیت شغلی، فرصت رشد و کیفیت محیط کار. جمع آوری اطلاعات: پژوهش درباره ی شرکت، شرح وظایف، ساعات کاری و شرایط استخدام. مقایسه گزینه ها: ماندن در شغل فعلی، پذیرفتن پیشنهاد جدید یا ادامه جست وجو برای گزینه ای دیگر. بررسی دستاوردهای بلندمدت: تاثیر تصمیم بر درآمد، سلامت، زمان آزاد و مسیر پیشرفت شغلی. بررسی سوگیری ها: آیا فرد فقط به سبب حقوق بالاتر، سایر اطلاعات را نادیده گرفته است؟
در چنین شرایطی، تصمیم نهائی نباید فقط برمبنای یک معیار گرفته شود؛ بلکه مجموعه ای از عوامل در رابطه با هدف و شرایط فرد باید درنظر گرفته شود.
چه زمانی باید از دیگران کمک بگیریم؟
مشورت گرفتن نشانه ناتوانی در تصمیم گیری نیست. در تصمیم هایی که تخصصی، پرریسک یا پیچیده هستند، استفاده از نظر فرد آگاه می تواند کیفیت اطلاعات را افزایش دهد.
با این حال، مشورت نباید به واگذاری کامل تصمیم تبدیل گردد. بهتر است از دیگران برای پیدا کردن اطلاعات، دیدگاه های متفاوت و نقاط کور کمک بگیریم و انتخاب نهائی را با عنایت به شرایط، ارزش ها و مسئولیت خود انجام دهیم.
همچنین باید میان «نظر شخصی» و «شواهد معتبر» تفاوت گذاشت. تجربه دیگران می تواند مفید باشد، اما لزوماً برای شرایط ما پاسخ قطعی ایجاد نمی کند.
تصمیم درست همیشه نتیجه درست نمی دهد
یکی از مهم ترین نکات در تصمیم گیری این است که کیفیت تصمیم را نباید فقط با نتیجه نهائی سنجید.
ممکن است فردی با عنایت به اطلاعات موجود، تصمیمی کاملا منطقی بگیرد، اما یک اتفاق پیش بینی نشده موجب شود نتیجه مطلوب به دست نیاید. برعکس، امکان دارد یک انتخاب ضعیف بطور تصادفی نتیجه خوبی داشته باشد.
برای یادگیری بهتر، پس از هر تصمیم از خود بپرسید:
هنگام انتخاب چه اطلاعاتی داشتم؟ چه فرض هایی را پذیرفته بودم؟ چه چیزی را ندیدم؟ کدام بخش تصمیم قابل اصلاح بود؟ دفعه بعد چه کاری را متفاوت انجام خواهم داد؟
این نگاه کمک می نماید تجربه را به درس تبدیل نماییم، نه این که همه چیز را تنها به شانس یا توانایی نسبت دهیم.
جمع بندی؛ تصمیم خوب یعنی فکرکردن قبل از انتخاب
تصمیم گیری درست فرمولی جادویی برای بی خطاشدن همه انتخاب ها نیست. این مهارت بیشتر به مجموعه ای از عادت ها وابسته است: تعریف دقیق مسئله، مشخص کردن هدف، جمع آوری اطلاعات معتبر، مقایسه گزینه ها، بررسی پیامدها، شناخت سوگیری های ذهنی و آمادگی برای بازنگری دیدگاه.
هدف این تکنیک ها حذف کامل خطا نیست؛ بلکه کمک می نماید انتخاب ها آگاهانه تر، شفاف تر و قابل دفاع تر باشند.
یک تصمیم خوب از لحظه ای شروع می شود که بجای پرسیدن «کدام گزینه را دوست دارم؟»، از خود بپرسیم:
چه اطلاعاتی دارم، چه چیزی را نمی دانم و چه دلیلی برای انتخابم دارم؟
خلاصه اینکه بطور مثال، اگر قصد خرید لپ تاپ دارید، هدف شما امکان دارد پیدا کردن بهترین کارایی برای نویسندگی و کارهای روزمره با بودجه مشخص باشد، نه فقط خرید بهترین لپ تاپ موجود در بازار. گام پنجم؛ دستیافته های کوتاه مدت و طولانی مدت را جدا کنید بعضی انتخاب ها در کوتاه مدت جذاب اند، اما در طولانی مدت هزینه ایجاد می کنند.، از خود بپرسیم: چه اطلاعاتی دارم، چه چیزی را نمی دانم و چه دلیلی برای انتخابم دارم؟
منبع: بتن آنلاین
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب